Кадом кӯдак зирак аст: он ки дар синф ба ҳар савол ҷавоб медиҳад, ё он ки дар ҳавлӣ аз чӯбу санг «мошин» месозад? Он ки шеърро аз як бор хондан ёд мегирад, ё он ки ҳамаи кӯдакони маҳалларо дар бозӣ ҳамоҳанг мекунад? Ҷавоби равоншиноси амрикоӣ Ҳовард Гарднер содда ва дар айни замон инқилобӣ буд: ҳамаашон.
Дар солҳои 1980-ум Гарднер пешниҳод кард, ки заковат як рақами ягона нест, ки тест онро чен кунад. Ба назари ӯ, инсон якчанд қобилияти нисбатан мустақил дорад, ки ӯ онҳоро «заковатҳо» номид. Имрӯз одатан аз ҳашт заковат сухан меравад: забонӣ (калима, гуфтор, хондан), мантиқию риёзӣ (рақам, қонуният, сабаб ва натиҷа), фазоӣ (тасвир, шакл, тасаввур), ҷисмонию ҳаракатӣ (бадан ва дастон), мусиқӣ (оҳанг, ритм, садо), иҷтимоӣ (фаҳмидани одамон), дарунфардӣ (шинохтани худ) ва табиатшиносӣ (олами зинда ва табиат).
Се нуктаи муҳим барои волидон
Якум: ҳар кӯдак ҳамаи заковатҳоро дорад. Сухан дар бораи «навъ»-и кӯдак нест. Фарзанди шумо «кӯдаки мусиқӣ» ё «кӯдаки математикӣ» нест — ӯ омехтаи беназири ҳамаи ҳашт қобилият аст, ки баъзеашон ҳоло равшантар намоёнанд.
Дуюм: заковатҳо рушд мекунанд. Қобилияте, ки имрӯз суст менамояд, аксар вақт танҳо ба имконият ва таҷриба ниёз дорад. Кӯдаке, ки ҳеҷ гоҳ асбоби мусиқӣ надидааст, наметавонад истеъдоди мусиқии худро нишон диҳад.
Сеюм: кӯдак бо қувватҳояш беҳтар меомӯзад. Агар фарзанди шумо дар риёзӣ душворӣ кашад, вале қиссаро дӯст дорад, масъаларо ба қисса табдил диҳед. Агар ӯ ором нишаста натавонад, ҷадвали зарбро бо ҷаҳидан такрор кунед. Ин «бозӣ» нест — ин пулест, ки аз қувват ба соҳаи душвор мебарад.
Чӣ гуна қувватҳои фарзандро бубинем
Беҳтарин асбоб — мушоҳидаи оддӣ аст. Фарзанди шумо дар вақти озод чӣ интихоб мекунад? Дар бораи чӣ бисёр мепурсад? Кадом корҳо ӯро соатҳо банд нигоҳ медоранд? Ҳатто «рафтори бад» метавонад нишона бошад: кӯдаке, ки дар дарс бе навбат гап мезанад, шояд заковати забонии қавӣ дошта бошад; он ки дар дафтар расм мекашад — фазоӣ.
Мушоҳидаи худро бо фикри муаллим ва бо суҳбат бо худи кӯдак муқоиса кунед. Як манбаъ ҳеҷ гоҳ кофӣ нест.
Дар охир
Ҳадаф ёфтани як «истеъдоди ягона» ва маҳдуд кардани кӯдак ба он нест. Ҳадаф — ба фарзанд имкон додан, ки ҳамаи роҳҳои зирак буданро бисанҷад ва бо қувватҳои худ ба душвориҳо ғолиб ояд. Вақте ки мо кӯдакро бо ҳашт чашм мебинем, ӯ низ худро бо ҳашт чашм дидан меомӯзад.
Қадами навбатӣ. Тести кӯтоҳи ройгонро супоред ё барои мулоқоти аввал вақт интихоб кунед.