Ana sayfa / Yöntemimiz
Yöntemimizİki tanınmış eğitim modelini aileler, okullar ve şirketlerle pratik çalışma için uyarladık: çoklu zekâ kuramı ve geriye dönük tasarım.
Amerikalı psikolog Howard Gardner, zekânın tek bir sayı değil bir yetenekler bütünü olduğunu öne sürdü. Herkeste bunların tümü vardır, benzersiz bir bileşimde. Bizim işimiz o bileşimi görmek ve öğrenmede ve işte kullanıma sokmaktır.
Sözcüklere, konuşmaya, okumaya ve yazmaya duyarlılık.
Belirtiler: Hikâyeleri ve kitapları sever, yeni sözcükleri çabuk kapar ve olayları ayrıntısıyla anlatır.
Evde: Her gün 15 dakika birlikte okuyun ve çocuğunuzdan gününü anlatmasını isteyin.
Tarihten örnekler: Rudekî, Firdevsî
Sayılarla, örüntülerle, neden ve sonuçla çalışma.
Belirtiler: Sayar, nesneleri sıraya koyar, sık sık “neden?” diye sorar ve bulmacalardan hoşlanır.
Evde: Ölçerek birlikte yemek yapın, strateji oyunları oynayın ve evde küçük deneyler deneyin.
Tarihten örnekler: Harezmî, Ömer Hayyam
Görüntüleri ve biçimleri görme, hayal etme ve yaratma.
Belirtiler: Resim yapar, bloklarla inşa eder, yerleri ve yolları iyi hatırlar ve resimlerle daha iyi anlar.
Evde: Resim malzemelerini ve yapı setlerini el altında tutun; dersleri şema ve renkle tekrar edin.
Tarihten örnekler: Kemaleddin Behzad, Uluğ Bey
Beden ve ellerle beceri, yaparak öğrenme.
Belirtiler: Koşmayı ve sporu sever, el işlerinde iyidir ve yerinde durmakta zorlanır.
Evde: Her gün harekete zaman ayırın ve tekrarı hareketli oyunlarla birleştirin.
Tarihten örnekler: Pehlivan Mahmud, Ebu'l-Kasım ez-Zehravî
Melodiye, ritme ve sese duyarlılık.
Belirtiler: Şarkıları çabuk öğrenir, müziğe hareketle karşılık verir ve detone sesleri fark eder.
Evde: Ezberlenecek şeyleri (çarpım tablosu, kurallar) tanıdık bir şarkının melodisine uyarlayın.
Tarihten örnekler: Barbed, Farabî
Başkalarını anlama ve insanlarla çalışma.
Belirtiler: Başka çocuklarla oynamayı tercih eder, duygularını fark eder ve oyunu düzenler.
Evde: Grup oyunları ve daha küçük bir çocuğa “öğretme” fırsatları yaratın.
Tarihten örnekler: İsmail Samanî, Sadî-i Şirazî
Kendini, duygularını ve hedeflerini tanıma.
Belirtiler: Kendi oyununa uzun süre dalabilir, ne istediğini bilir ve duygularını sözcüklere döker.
Evde: Ona kişisel alan ve seçenekler verin; birlikte küçük haftalık hedefler koyun.
Tarihten örnekler: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Nâsır-ı Hüsrev
Canlıları ve doğayı tanıma ve sınıflandırma.
Belirtiler: Hayvanlara ve bitkilere çok ilgi duyar, taş ve yaprak toplar ve doğadaki değişimleri fark eder.
Evde: Doğada keşif yürüyüşleri ve bir bitkiye ya da evcil hayvana bakma fırsatı sunun.
Tarihten örnekler: Ebu Reyhan el-Bîrûnî, İbn Sina
Tarihî isimler, her yetenek türünün nerede parladığına örnektir; test sonucu değildir: her insanda sekiz zekânın tümü vardır.
Gardner zekâyı, bir kültürde değer verilen sorunları çözme ya da ürünler yaratma yeteneği olarak tanımladı. Hangi yeteneklerin bu tanıma girdiğine karar vermek için 1983 tarihli kitabında her adayı sekiz ölçütle sınadı (doğacı zekâ 1990'larda eklendi).
Beyin hasarı bir yeteneği bozarken diğerlerini koruyabilir: inme sonrasında bazı insanlar konuşmakta zorlanır ama bildikleri şarkıları hâlâ söyleyebilir.
Bazı insanlar bir alanda çok ilerideyken diğerlerinde sıradandır: bir çocuk yaşıtlarından çok daha iyi enstrüman çalabilir ama okumayı zor bulabilir.
Her zekânın tipik zihinsel “hamleleri” vardır: müzikal zekâ melodi ve ritimle, sözel zekâ sözcüklerin sesleri ve anlamlarıyla çalışır.
Yetenek, tanınabilir adımlarla uzman düzeyine kadar gelişir: parmakla saymaktan teorem kanıtlamaya.
Yeteneğin hayvanlar dünyasında öncülleri vardır: birçok hayvan yönünü işaretlerle bulur, ötücü kuşlar şarkılarını öğrenir.
Laboratuvar görevleri hangi yeteneklerin birbirine engel olduğunu gösterir: aynı anda yürümek ve konuşmak kolaydır, ama iki konuşmayı aynı anda izlemek zordur.
Yeteneğe ilişkin test puanları, diğer puanlardan en azından kısmen farklı olmalıdır: uzamsal bulmacalarda iyi olmak, otomatik olarak zengin bir söz dağarcığı anlamına gelmez.
Yeteneğin ürettiği şey özel işaretlerle yazılabilir: dil için harfler, müzik için notalar, matematik için sayılar, mekân için haritalar.
Çoklu zekâ kuramı çoğu zaman yanlış aktarılır. İşte beş yaygın yanılgı ve araştırmaların gerçekte gösterdiği.
1. mit
Öğretimi varsayılan bir öğrenme stiline uydurmak sonuçları iyileştirmez (Pashler ve arkadaşları, 2008); Gardner'ın kendisi de zekâların öğrenme stili olmadığını söyler. Her çocuğa yardımcı olan şey, önemli fikirlerle birkaç biçimde karşılaşmaktır: sözcükler, resimler, nesneler ve tartışma.
2. mit
Konuşma üretimi gibi bazı işlevler beynin bir yarısına daha çok dayanır; ama yaklaşık 1.000 beyin taramasını inceleyen bir çalışma, bir yarım kürenin genel olarak baskın olduğu kimseye rastlamadı (Nielsen ve arkadaşları, 2013). Matematik, müzik ve yaratıcılık her iki yarım küreden de yararlanır.
3. mit
Herkeste sekizi de vardır, farklı derecelerde gelişmiş olarak; bileşim deneyim ve pratikle değişir. Gardner'ın kendisi çocukları etiketlemeye karşı uyarır: bir etiket, hâlâ açık olan kapıları kapatabilir.
4. mit
Araştırmalar zihinsel yeteneklerin çoğunun birbiriyle bağlantılı olduğunu tutarlı biçimde bulur: bir tür görevde iyi olanlar diğerlerinde de iyi olma eğilimindedir (genel faktör, g). Gardner'ın daha “bilişsel” zekâlarının çoğu bile bununla bağlantılı çıktı (Visser ve arkadaşları, 2006). Kuram farklı güçlü yönleri fark etmenin yararlı bir yoludur, ama bir asrı aşkın araştırmayı tersine çevirmez.
5. mit
Öz bildirim anketleri ölçülmüş yeteneği değil, tercihleri ve insanların kendilerini nasıl gördüğünü gösterir; yanıtlar ruh hâline, alçakgönüllülüğe ve öz bilgiye bağlıdır. Bu yüzden kendi anketimiz dahil her anketi bir hüküm olarak değil, konuşma ve gözlem için bir başlangıç noktası olarak ele alırız.
Yüksek bir not her zaman anlama demek değildir. Eğitimciler Grant Wiggins ve Jay McTighe anlamanın altı boyutunu tanımladı. Gerçekten anlamış bir kişi:
Yalnızca neyi değil, nedenini ve nasılını bilir.
Olguların ve olayların ardındaki anlamı görür.
Bilgiyi yeni bir durumda kullanır.
Bir soruya farklı açılardan bakar.
Başkalarının duygularını ve dünya görüşlerini içeriden anlar.
Kendi bilgisinin sınırlarını ve kendi ön yargılarını bilir.
Her öğrenme programını, eğitimi ya da gelişim planını sondan başlayarak tasarlarız.
Öğrenmeden sonra insanlar yaşamda ya da işte neyi anlamalı ve yapabilmeli?
Gerçekten yapabildiklerini nasıl bileceğiz? Hangi görev ya da gözlem bunu gösterecek?
Ancak o zaman bu kanıta götüren etkinlikleri, materyalleri ve takvimi seçeriz.
Yöntemimizin sınırları. Çoklu zekâ kuramı eğitimde çok popülerdir, ancak psikoloji biliminde tartışmalı olmaya devam eder. Bu yüzden onu güçlü yönler hakkında konuşmak ve insanların öğrenme biçimlerini çeşitlendirmek için ortak bir dil olarak kullanırız — “zekâyı” kesin olarak ölçen bir test olarak değil ve kimseyi tek bir “öğrenme stiline” hapsetmek için değil. Kuram hakkında daha fazlasını “Zekâ bilimi” bölümümüzde okuyun.
Kısa testle başlayın ya da ilk görüşme için bir saat seçin.